انحراف زانو مشکلی بسیار رایج و طبیعی است که امکان دارد بارها در اطرافیان خود دیده باشید. درمان این موضوع، این روزها تحت عملی به نام “استئوتومی زانو” انجام میشود که اگر توسط پزشک متخصص و فلوشیپ زانو انجام دهید، نتیجه خوبی خواهید گرفت.
با ما همراه باشید تا زیر نظر دکتر رامین ارژنگ، نکات مربوط به جراحی استئوتومی را بررسی کنیم.
عمل جراحی استئوتومی زانو چیست؟
استئوتومی زانو (Knee Osteotomy) یکی از تکنیکهای جدید در علم روز ارتوپدی است که برخلاف تعویض مفصل، هدف اصلی آن این است که مفصل اصلی زانو را حفظ کند. واژه “استئو” به معنای استخوان و “تومی” به معنای برش است؛ بنابراین، استئوتومی در واقع به معنای “بریدن استخوان” است.
در این جراحی، جراح یک برش کوچک و کنترل شده روی یکی از استخوانهای اطراف مفصل زانو (معمولاً استخوان درشتنی یا تیبیا در زیر زانو و گاهی استخوان ران یا فمور در بالای زانو) ایجاد میکند. سپس، برای اینکه محور کلی پا را اصلاح و طبیعی کند، مقداری از استخوان را حذف یا مقداری اضافه میکند.
توضیح ساده: فکر کنید زانوی شما مانند یک چرخ خودرو است که به درستی تراز نشده، یعنی پیچ و مهرهها باهم چفت نشدهاند. جراحی استئوتومی، تراز این چرخ را تنظیم میکند تا به جای اینکه فشار وزن بدن فقط به یک نقطه برسد، به طور مساوی روی قسمت سالم مفصل پخش شود و درد تسکین یابد.
برای دریافت مشاوره در زمینه جراحی انحراف زانو، فرم زیر را پر کنید:
از عمل استئوتومی زانو برای درمان چه مشکلاتی استفاده میشود؟
اگر دچار آسیب دیدگی یا انحراف در یک قسمت از مفصل زانویتان شدهاید، جراحی استئوتومی میتواند راه حال درمانی تاثیرگذاری برای شما باشد. موارد زیر اصلی ترین مشکلاتی هستند که این جراحی میتواند آنها را درمان کند:
- آرتروز زانو در مراحل اولیه و متوسط: این عمل به طور ویژه برای بیمارانی که آرتروز آنها تنها یک سمت مفصل (مثلاً داخل زانو) را درگیر کرده، بسیار مناسب است. این جراحی وزن را به سمت سالم مفصل هم منتقل میکند تا هم فشار به طور مساوی پخش شده باشد، هم اینکه فرسایش ناحیه آسیب دیده به مرور کم میشود.
- اصلاح انحرافات زانو (پای پرانتزی یا پای ضربدری): این جراحی یک روش استاندارد طلایی برای اصلاح انحرافات والگوس (پای ضربدری) و واروس (پای پرانتزی) است که در طولانی مدت، منجر به آرتروز میشوند.
- آسیبهای لیگامانی: گاهی اوقات در کنار ترمیم رباطهای زانو، برای اینکه فشار وارد شده به رباطی که تازه ترمیم شده کمتر شود، میتوان عمل استئوتومی را هم به طور همزمان انجام داد.
دلایل این جراحی درمانی-اصلاحی
دلیل اصلی انجام جراحی استئوتومی یک هدف چندگانه است:
- پخش مجدد فشار و بار: وقتی محور پا دچار انحراف است (مانند پای پرانتزی)، تمام فشار وزن بدن روی بخش داخلی مفصل زانو متمرکز میشود. این فشار زیاد باعث فرسایش سریع غضروف در آن ناحیه میشود. استئوتومی با تغییر زاویه استخوان، فشار را به سمت سالم مفصل هدایت میکند.
- حفظ فعالیت: این عمل به بیماران جوانتر و فعال اجازه میدهد که بتوانند فعالیتهای ورزشی و پرفشار خود را با مفصل طبیعی خود ادامه دهند؛ مزیتی که در تعویض کامل مفصل زانو به طور محدودتری وجود دارد. یعنی شما تا مدتها نمیتوانید هر نوع فعالیت پرفشار برای زانوها را انجام دهید.
- تاخیر در تعویض مفصل زانو: در افراد جوانتر، استئوتومی میتواند چندین سال انجام تعویض مفصل را به تعویق بیندازد.
- کاهش درد و افزایش تحرک بدون نیاز به پروتز مصنوعی: بعد از عمل چون فشار به طور مساوی روی پا تنظیم شده، مفصل طبیعی بدن حفظ میشود و بیمار احساس بهتری دارد.
فرآیند جراحی اصلاحی استئوتومی زانو
عمل استئوتومی زانو غالبا تحت بیهوشی یا بیحسی اسپاینال انجام میشود و ممکن است بین 1 تا 2 ساعت طول بکشد. این جراحی، هرچند یک عمل تخصصی است اما اصول مشخصی دارد که به شرح زیر است:
- در مرحله اول، بخش داخلی یا خارجی زانو را خیلی کم و به اندازه کوچکی میبرند. بستگی به شدت عمل دارد که کدام ناحیه بریده شود و چقدر بریده شود.
- سپس جراح با ابزار مخصوص، استخوان درشتنی یا ران را برش داده و زاویهی آن را بر اساس نیاز اصلاح میکند.
- برای تثبیت موقعیت جدید استخوان، از پلاک و پیچهای فلزی مخصوص استفاده میشود.
- در پایان، محل جراحی بخیه شده و بیمار به اتاق ریکاوری منتقل میشود.
دکتر رامین ارژنگ در جراحیهای استئوتومی از تکنیک های هدایت شونده با تصویر (Image-guided Osteotomy) و ابزارهای دقیق استفاده میکند تا میزان برش و زاویهی اصلاحی با دقت میلیمتری انجام شود. این دقت بالا نقش مهمی در موفقیت عمل و کاهش عوارض بعدی دارد.
چه افرادی میتوانند این جراحی را انجام دهند؟
انتخاب کاندیدای مناسب برای استئوتومی، بخش مهمی از تخصص یک فلوشیپ جراحی زانو است. این جراحی معمولاً برای افرادی توصیه میشود که:
- سن پایین دارند (معمولاً زیر ۶۰ سال): هرچند سن یک عدد مطلق نیست اما استئوتومی برای بیماران جوانتر که سبک زندگی فعال دارند و میخواهند عمر مفصل طبیعی خود را طولانیتر کنند، ایدهآل تر است.
- تمایل به استئوتومی: بعضی از افراد در سنین پایین تر دوست ندارند تعویض مفصل انجام دهند و روشی مثل استئوتومی را بیشتر ترجیح میدهند.
- آرتروز آنها محدود به یک بخش از مفصل باشد: این عمل برای آرتروزهای پیشرفته که تمام بخشهای زانو را درگیر کردهاند، مناسب نیست. تنها اگر یک سمت مفصل درگیر آرتروز باشد، این جراحی جواب میدهد.
- فعالیت فیزیکی بالایی دارند: افرادی که تمایل دارند پس از جراحی به فعالیتهای سنگین یا ورزشی بازگردند، کاندیدای بهتری برای استئوتومی نسبت به تعویض مفصل هستند. البته باید شرایط این عمل را هم داشته باشند.
- وزن مناسبی دارند: بیماران با چاقی مفرط، خیلی برای این عمل مناسب نیستند و بهتر است دکتر با توجه به این موضوع تصمیم دیگری برای آنها اتخاذ کند.
نقاط قوت و ضعف جراحی استئوتومی زانو
تصمیمگیری برای جراحی همیشه باید با ارزیابی دقیق مزایا و معایب همراه باشد تا بعد از جراحی از نتیجه راضی باشید؛ نه پشیمان.
| نقاط قوت (مزایا) | نقاط ضعف (معایب) |
| حفظ مفصل طبیعی بدن: مهمترین مزیت، عدم نیاز به پروتز مصنوعی است. | دوره نقاهت طولانیتر: زمان بازگشت به فعالیت کامل نسبت به تعویض مفصل بیشتر است. |
| طول عمر بالاتر: بیمار میتواند با زانوی طبیعی خود برای چندین دهه فعالیت کند. | احتمال نیاز به جراحی دوم: ممکن است در آینده برای برداشتن پلاک و پیچها یا تعویض مفصل نیاز به عمل مجدد باشد. |
| اجازه فعالیت بیشتر: امکان انجام ورزشهای پرفشار و دویدن، که معمولاً پس از تعویض مفص ل محدود میشوند. | عوارض جراحی عمومی: مانند هر عمل جراحی، ریسکهایی نظیر عفونت یا عدم جوش خوردن استخوان وجود دارد. |
| تأخیر در تعویض مفصل: به خصوص برای جوانان، این جراحی میتواند نیاز به تعویض مفصل را تا بیش از ۱۰ سال به تعویق بیندازد. | محدودیتهای کاربرد: فقط برای آرتروز خفیف تا متوسط و انحرافات خاص مناسب است. |
| برش محدود و اسکار کوچک: در روشهای جدیدتر در علم ارتوپدی، سعی میشود برشها کوچکتر باشند که اسکار معلوم نباشد. | نیاز به فیزیوتراپی و توانبخشی طولانیمدت: ممکن است این جراحی برای بهتر پیش رفتن دوران نقات نیاز به تمرینات فیزیوتراپی بیشتری داشته باشد. |
استئوتومی یا تعویض مفصل زانو؛ کدام بهتر است؟
این رایجترین سوالی است که بیماران میپرسند. در واقع، پاسخ این است که “روش بهتر” وجود ندارد؛ بلکه “روش مناسبتر” وجود دارد که بسته به شرایط هرکس تعیین میشود.
تعویض مفصل
تعویض مفصل زانو برای بیماران مسنتر (بالای ۶۰ سال) و کسانی که دچار آرتروز پیشرفته و شدید در تمام قسمتهای زانو هستند، بهترین گزینه است. این عمل درد را سریعتر از بین میبرد اما مفصل اصلی جایگزین میشود.
استئوتومی
برای بیماران جوانتر، فعالتر و دارای آرتروز محدود به یک بخش، ارجحیت دارد. این جراحی یک پل ارتباطی است که میتواند چندین سال فعال و بدون درد به شما هدیه دهد تا در سن بالاتر، در صورت نیاز، سراغ تعویض مفصل بروید.
دیدگاه دکتر ارژنگ (فلوشیپ جراحی زانو): “بهترین رویکرد، درمانی است که با توجه به شرایط بیولوژیکی و سبک زندگی شما شخصیسازی شده باشد. ارزیابی دقیق زانوی شما تنها راه برای تعیین اینکه کدام جراحی، عمر طولانیتری را برای کیفیت زندگی شما تضمین میکند، میباشد.”
آمادگی های قبل از استئوتومی زانو چیست؟
پیش از انجام جراحی استئوتومی زانو، پزشک و بیمار باید مجموعهای از اقدامات آمادهسازی را انجام دهند تا عمل با بیشترین ایمنی و کمترین ریسک انجام شود. موفقیت یک جراحی به اندازه خود عمل، به آمادگیهای قبل از آن بستگی دارد:
1. ارزیابی کامل پزشکی و تصویربرداری
پیش از عمل، عکسهای رادیوگرافی (X-Ray) و گاهی MRI برای تعیین میزان انحراف و وضعیت غضروف گرفته میشود.
دکتر رامین ارژنگ با استفاده از این تصاویر، محل دقیق برش و زاویه اصلاحی را به دقت برنامه ریزی میکند.
2. آزمایش های عمومی و بررسی سلامت عمومی بدن
آزمایش خون، نوار قلب، بررسی فشار خون و قند خون برای اطمینان از آمادگی بدن بیمار انجام میشود.
3. قطع یا تنظیم مصرف داروها
جراح در مورد داروهای ضد انعقاد خون و مکملهایی که باید موقتاً قطع شوند، شما را راهنمایی خواهد کرد.
4. آمادگی روحی و مشاوره با جراح
شناخت مراحل عمل و روند بهبودی باعث میشود بیمار اضطراب کمتری تجربه کند. دکتر ارژنگ پیش از عمل، تمام جزئیات را برای بیمار توضیح میدهد تا تصمیمگیری آگاهانه و آرامش روانی بیشتری داشته باشد.
5. آماده سازی محیط خانه برای دوران نقاهت
بیمار باید پیش از جراحی وسایل مورد نیاز مانند عصا، صندلی حمام یا کفپوشهای ضد لغزش را آماده کند تا پس از بازگشت از بیمارستان، حرکت در خانه آسانتر باشد.
دوره نقاهت جراحی استئوتومی چقدر است؟
- شروع اولیه (۴ تا ۶ هفته): شما باید از واکر یا عصا استفاده کنید و طبق دستور جراح، تحمل وزن روی پای جراحی شده را در حد کم یا صفر نگه دارید. این دوره زمانی است که استخوان در حال جوش خوردن اولیه است.
- جوش خوردن کامل (۶ هفته تا ۳ ماه): پس از شش هفته، معمولاً استخوان به اندازه کافی جوش خورده و میتوانید به تدریج تحمل وزن را افزایش دهید.
- بازگشت به فعالیت کامل (۴ تا ۶ ماه): بازگشت کامل به کار و فعالیتهای پرفشار ۴ تا ۶ ماه طول میکشد و کاملاً وابسته به تعهد شما به برنامه فیزیوتراپی است.
ماندگاری نتایج جراحی استئوتومی زانو
استئوتومی یک راهحل دائمی نیست اما نتایج آن بسیار رضایتبخش است. آمار نشان میدهد که این جراحی میتواند برای ۷ تا ۱۰ سال یا حتی بیشتر، درد ناشی از آرتروز را به شدت کاهش داده و نیاز به تعویض مفصل را به تعویق بیندازد. میزان ماندگاری به عوامل زیر بستگی دارد:
- دقت جراح در اصلاح زاویه
- تجربه جراح در انجام استئوتومیهای دقیق
- سن و وزن بیمار
- تعهد بیمار به رژیم غذایی و فیزیوتراپی پس از عمل
آیا فیزیوتراپی بعد از جراحی استئوتومی لازم است؟
پاسخ کوتاه و صریح: بله. فیزیوتراپی جزء ضروری و جداییناپذیر برای موفقیت استئوتومی زانو است. اگرچه جراح محور زانو را اصلاح میکند اما فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو است که قدرت عضلات را بازگردانده، دامنه حرکتی را بهبود میبخشد و الگوی راه رفتن صحیح را به شما میآموزد. شروع زودهنگام فیزیوتراپی (طبق پروتکل جراح) برای جلوگیری از خشکی مفصل و به دست آوردن نتیجه بهینه، حیاتی است.
بیشتر بخوانید: فیزیوتراپی زانو با لیزر
در نهایت بدانید…
اگر به دنبال درمان مؤثر و ماندگار برای درد یا انحراف زانو هستید، استئوتومی زانو چاره شماست و مشاوره با متخصص فلوشیپ جراحی زانو میتواند بهترین نقطه شروع باشد.
دکتر رامین ارژنگ با تجربه بالا در جراحیهای اصلاحی و ترمیمی زانو، از جدیدترین تکنیکهای استئوتومی برای دستیابی به نتایجی دقیق، ایمن و طولانیمدت استفاده میکند.
