معمولا بعد از انجام هرگونه تزریق مفصلی یک سری مراقبت های ساده نیاز است که انجام آنها تاثیر و ماندگاری تزریق را تا حد زیادی بالا میبرد و انجام ندان آنها نیز ممکن است باعث درد بیشتر زانو شود. در این مقاله قرار است با مراقبت های بعد از پی آر پی زانو آشنا شویم که این مقاله زیر نظر دکتر رامین ارژنگ یکی از بهترین متخصصان تزریق پی آر پی به زانو در تهران نوشته شده است. تا پایان با ما همراه باشید!
PRP زانو چیست و چرا مراقبت بعد از آن اهمیت دارد؟
پی آر پی زانو در واقع نوعی روش جدید که ارتوپدی است که در آن بخشی از خون خود فرد که پلاکت های بیشتری دارد، داخل دستگاه های مخصوص جدا میشود و بعد از آماده سازی، داخل مفصل زانو یا هر مفصل دیگری تزریق میشود. این پلاکتها حاوی موادی هستند که در روند ترمیم و کنترل التهاب مفصل نقش دارند. بعد از تزریق آن هم، بدن وارد یک فرآیند تدریجی میشود و برای اینکه این مسیر درست طی شود، لازم است نکات مراقبتی ساده اما مهم را رعایت کنید.
در حقیقت مراقبت درست کمک میکند که درد و ورم زانو کنترل شود، فشار اضافه به زانو وارد نشود، احتمال ایجاد التهاب شدید یا مشکلات نادر کاهش پیدا کند و در نهایت بدن فرصت کافی برای پاسخ مناسب به درمان را داشته باشد.
تزریق PRP با استفاده از پلاسمای غنی از پلاکت
مراقبت های بعد از پی آر پی زانو در 24 ساعت اول (روز تزریق)
مراقبت های بعد از پی آر پی زانو در ۲۴ ساعت اول، خیلی حساس نیست اما در کل این بازه زمان مهمی است چون بدن تازه در معرض تزریق قرار گرفته، بنابراین واکنش خود را شروع کرده و به همین دلیل ممکن است زانو ورم، سنگینی یا درد داشته باشد.
1. استراحت کافی اما نه بی حرکتی کامل
در روز تزریق بهتر است استراحت نسبی داشته باشید. یعنی در خانه به صورت محدود و کوتاه راه بروید اما به هیچ وجه طولانی مدت نایستید و یا راه نروید. همچنین اگر پزشک زانوبند یا عصا تجویز کرده، حتما طبق دستور برای راه رفتن یا هر کاری دیگری از آنها کمک بگیرید.
در این مرحله بیحرکتی کامل لازم نیست، ولی زیاده روی در فعالیت هم اشتباه است.
2. کمپرس سرد یا گرم؛ کدام بهتر است؟
در بسیاری از موارد، اگر زانو درد یا ورم دارد، کمپرس سرد به مدت محدود میتواند کمک کند. معمولا ۱۰ تا ۱۵ دقیقه و چند بار در روز (با فاصله) مناسب است. کمپرس گرم معمولا برای همان ساعات اول انتخاب خوبی نیست، مگر اینکه پزشک توصیه کرده باشد.
نکته مهم برای استفاده از کمپرس سرد: یخ را مستقیم روی پوست نگذارید؛
یک پارچه نازک بین یخ و پوست باشد.
3. بالا نگه داشتن پا
اگر ورم دارید، بهتر است وقتی که دراز کشیدهاید، زانو را کمی بالاتر از سطح قلب قرار دهید (با قرار دادن بالش زیر ساق). همین کار ساده کمک خوبی به کم شدن ورم میکند.
4. رانندگی، استفاده از پله و انجام کارهای روزمره
- برای رانندگی: اگر پای راست شما تزریق شده یا درد دارید، تا زمانی که کنترل کاملی روی پا ندارید رانندگی نکنید.
- برای استفاده از پله: تا حد ممکن از پله استفاده نکنید، مخصوصا اگر قرار است به صورت مکرر بالا بروید.
- برای انجام کار های خانه: کارهای سبک مانعی ندارد اما حمل بار، جا به جایی وسایل سنگین یا نظافت طولانی مدت مناسب نیست.
5. حمام کردن و تعویض پانسمان
تزریق PRP معمولا به کمک یک سرنگ انجام میشود. حال اگر پانسمان گذاشته شده طبق دستور پزشک یا کلینیک، زمان برداشتن پانسمان و حمام را رعایت کنید. همچنین بهتر است تا زمان اجازه پزشک، از خیس کردن طولانی محل تزریق (مثل استفاده از وان) پرهیز شود.
مراقبت های ۴۸ تا ۷۲ ساعت بعد از تزریق (روز دوم و سوم)
در روز دوم و سوم انجام مراقبت های بعد از پی آر پی زانو ممکن است یکی از این حالتها را تجربه کنید:
- درد کمتر شود
- یا درد کمی بیشتر حس شود
- یا ورم خفیف باقی بماند
این نوسانها تا حدی طبیعی است، چون بدن در حال واکنش به فرآیند درمان است و جای نگرانی نیست.
توصیه های مفید برای گذراندن این بازه
- فعالیت خود را آرام آرام بیشتر کنید اصلا کارهای هیجانی و به یک باره انجام ندهید.
- پیاده روی کوتاه و چند نوبت در طول روز بهتر از یک پیاده روی طولانی است.
- از ورزش، پریدن، دویدن و حرکات قدرتی زانو دوری کنید.
- اگر درد دارید، کمپرس سرد میتواند کمک کند (در صورتی که پزشک اجازه داده باشد)
مراقبت های بعد از پی آر پی زانو در هفته اول (روز ۳ تا ۷)
مراقبت های بعد از پی آر پی زانو در هفته اول اهمیت بیتشری پیدا میکند. زیرا هدف اصلی شما و پزشک باید این باشد که زانو در آرامش نسبی قرار بگیرد و همزمان کامل بی حرکت نماند تا خشک شود.
◼ کارهایی که در هفته اول بهتر است انجام ندهید
- ورزش های سنگین و حرکاتی به زانو فشار میآورند (اسکوات، لانج، پرش)
- زانو زدن طولانی
- نشستن طولانی در حالت های جمع (دو زانو یا چهارزانو) که باعث درد میشود
- بالا و پایین رفتن زیاد از پله
◼ پیاده روی چقدر مجاز است؟
یک قاعده ساده و کاربردی: اگر بعد از پیاده روی، درد و ورم بیشتر شد، یعنی فشار زیاد بوده. پیاده روی باید در حدی باشد که زانو تحریک نشود.
◼ روال خواب و تغذیه؛ ساده اما اثرگذار
بدن برای ترمیم به دو چیز حیاتی نیاز دارد: خواب کافی و تغذیه مناسب. رعایت دستورالعمل های تغذیهای زیر خوب است:
- پروتئین کافی (گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ، حبوبات)
- میوه و سبزیجات (برای کمک به اینکه زانو دچار التهاب نشود)
- آب کافی
- کاهش مصرف غذاهای خیلی شور و فرآوری شده
اینها نکات قرار نیست معجزه کنند اما در مجموع روند بهبود را بهتر میکنند.
از هفته دوم تا ششم؛ چگونه نتیجه PRP زانو را بهتر و ماندگار کنیم؟
بسیاری از افراد از هفته دوم به بعد، وقتی که مراقبت های بعد از پی آر پی زانو را انجام دادند، حس میکنند زانو سبکتر شده یا درد کمتر میشود. با این حال، PRP درمانی است که معمولا نتیجهاش تدریجی است و نباید انتظار داشت طی چند روز همه چیز تغییر کند.
زمان و دستورالعمل های بازگشت به کار
- کار های اداری و کم تحرک: معمولا زودتر میشود به این کارها برگشت البته به شرط کنترل درد و نشستن درست.
- کارهای سنگین یا سرپا: ممکن است بازگشت به این کارها نیاز به زمان بیشتری داشته باشد. در این موارد باید پزشک بعد از معاینه دقیق تصمیم بگیرد.
ورزش و تمرینات تقویتی کمک کننده
در بسیاری از موارد، برای نتیجه بهتر لازم است که عضلات اطراف زانو (به خصوص عضله چهارسر ران) تقویت شوند. اما نکته کلیدی این است که تمرین باید درست و در زمان درست شروع شود.
معمولا متخصصان ارتوپدی و تزریق پی آر پی مانند دکتر رامین ارژنگ توصیه میکنند که چند هفته اول خیلی سبک و نرم ورزش کنید، بعد تمرینات تقویتی ملایم انجام دهید و کمی بعدتر فعالیت های بیشتر انجام دهید.
فیزیوتراپی بعد از PRP لازم است؟
برای بعضی بیماران (به خصوص کسانی که آرتروز، ضعف عضلانی یا الگوی حرکتی نامناسب دارند)، فیزیوتراپی میتواند بسیار مفید باشد. در واقع فیزیوتراپی کمک میکند که مفصل بهتر حرکت کند، عضلات کناری زانو قویتر شوند، فشار از روی زانو برداشته شود و در نهایت همه اینها درد دیگر برنگردد.
بیشتر بخوانید: بهترین جراح زانو در تهران چه ویژگی هایی دارد؟
بعد از تزریق پی آر پی به زانو، چه داروهایی میتوانیم بخوریم؟
اگر احتیاج به مسکن یا هر نوع دارو دارید، بهتر است با دکترتان مشورتی انجام دهید تا خیالتان راحت باشد تداخل دارویی به وجود نمیآید. اما باید بدانید که در کل برای خوردن داروهای جدول زیر مجاز هستید:
| دسته دارویی | مثالها | معمولا مجاز؟ | نکته خیلی مهم |
|---|---|---|---|
| مسکنها | استامینوفن | معمولا بله | دوز و مدت مصرف حتما طبق نظر پزشک باشد. در صورت داشتن بیماری کبدی یا کلیوی حتما به اینکه تداخل دارویی وجود نداشته باشد، توجه کنید. |
| ضدالتهاب های غیراستروئیدی (NSAIDs) | ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک | گاهی محدود یا پرهیز در یک بازه بعد از PRP | ممکن است روی روند التهاب کنترل شده و ترمیم زانو اثر بگذارند؛ پس خودسرانه داروها را شروع یا قطع نکنید. |
| رقیق کننده های خون / ضدانعقادها | آسپرین، وارفارین و داروهای مشابه | فقط با نظر پزشک | تصمیم باید کاملا شخصی سازی شده و با توجه به بیماری زمینهای، ریسک خونریزی و شرایط شما گرفته شده باشد. |
برای مطمئن شدن از اینکه آیا دارویی مناسب وضعیت شماست یا خیر، میتوانید با دکتر رامین ارژنگ مشورت کنید:
کدام علائم بعد از تزریق پی آر پی زانو باید جدی گرفته شوند؟
اکثر افراد بعد از PRP مشکل جدی پیدا نمیکنند اما بهتر است علائم هشدار را بشناسید. در صورت مشاهده این موارد، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- درد شدید و رو به افزایش که با استراحت بهتر نمیشود
- تب، لرز یا احساس داشتن بیماری عمومی
- قرمزی گسترده، گرمی شدید یا ترشح از محل تزریق
- ورم شدید ساق پا، درد ساق یا تنگی نفس (اورژانسی)
- ناتوانی ناگهانی در تحمل وزن یا قفل شدن غیرعادی زانو
اثر تزریق پی آر پی به زانو از کی مشخص میشود؟
یکی از اشتباهات رایج این است که بیمار انتظار دارد همان فردای تزریق بهتر شود؛ این غلط است. چون PRP قرار نیست مثل یک مسکن فوری عمل کند.
در بسیاری از افراد، در روزهای اول ممکن است درد یا سنگینی در پا وجود داشته باشد، سپس بهبودی کم کم در هفته های بعدی حس میشود.
شدت آرتروز، وزن، سبک زندگی، نوع آسیب، میزان فعالیت و حتی کیفیت برنامه توانبخشی میتواند روی زمان و میزان پاسخ اثر بگذارد.
✅ ۵ نکته طلایی که واقعا باید به خاطر بسپارید!
- در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول، استراحت نسبی و پرهیز از ایجاد فشار روی زانو مهم ترین اصل است.
- فعالیتها را تدریجی افزایش دهید، نه ناگهانی.
- درباره داروها، مخصوصا ضدالتهاب ها، خود درمانی نکنید.
- علائم هشدار را جدی بگیرید و در صورت مشاهده، پیگیری کنید.
- برای نتیجه بهتر، توانبخشی و اصلاح سبک زندگی (به خصوص در آرتروز) نقش کلیدی دارد.
مراقبت های بعد از پی آر پی زانو به دلیل آرتروز
اگر PRP را برای آرتروز زانو انجام دادهاید، چند نکته ساده میتواند نتیجه را بهتر کند:
- کاهش وزن (حتی چند کیلو) فشار روی زانو را کم میکند.
- کفش مناسب و پرهیز از کفش های نامناسب، کمک کننده است.
- تمرینات کم فشار مثل پیاده روی کنترلشده، شنا یا دوچرخه ثابت سبک (در زمان مناسب) بهتر از ورزشهای پرفشار است.
- تقویت عضلات اطراف زانو معمولا از خودِ تزریق هم کمتر مهم نیست.
سوالات پرتکرار بیماران درباره مراقبت ها
در خیلی از افراد احساس گرمی، سنگینی یا نبض دار شدن خفیف در ۱ تا ۳ روز اول میتواند طبیعی باشد اما اگر این حس (حتی با وجود انجام مراقبت های بعد از پی آر پی زانو) با تب، قرمزی شدید، ترشح یا بدتر شدن واضح درد همراه باشد، باید از دکتر پیگیری کنید و در صورت نیاز مجدد برای ویزیت تشریف ببرید.
معمولا در روز اول هر وقت دراز میکشید، بهتر است پا را روی بالش بگذارید تا کمی بالاتر از سطح بدن قرار بگیرد چون این کار کمک میکند تا ورم پا کمتر شود. لازم نیست ۲۴ ساعت کامل پا بالا باشد؛ به صورت مقطعی (چند نوبت در روز) کافی است، مخصوصا اگر ورم دارید.
اول از همه باید زانو را در وضعیت راحت قرار دهید (معمولا بالش را زیر ساق پا میگذارند). بعد اگر پزشک اجازه داده، از جدولی که بالاتر قرار دادهایم، یک مسکن مجاز انتخاب کرده و طبق دستور مصرف کنید. کمپرس سرد کوتاه مدت هم ممکن است کمک کند. ولی اگر درد شدید و غیرقابل تحمل است یا مدام بدتر میشود، باید حتما با دکتر خود تماس بگیرید.
نشستن طولانی میتواند باعث خشکی مفصل، افزایش احساس درد و گاهی زیاد شدن ورم شود. بهتر است هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه چند دقیقه بلند شوید، چند قدم راه بروید و زانو را آرام حرکت دهید.
لنگیدن به میزان کم در روزهای اول ممکن است به علت درد یا احساس سنگینی طبیعی باشد اما اگر شدید است، چند روز ادامه دارد یا همراه با بدتر شدن باعث درد یا ناتوانی در تحمل وزن میشود، بهتر است با پزشک در میان بگذارید.
