در این مقاله خواهیم خواند که مراقبت های بعد از تعویض مفصل زانو شامل چه مواردی میشود. از آنجایی که این جراحی خیلی مهم و حیاتی است، باید بدانید که رعایت نکات مراقبتی بعد از آن، از خود جراحی هم اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا دوره نقاهت آن کمی طولانی است و فقط مراقبت درست و اصولی میتواند این دوران را با راحتی و سلامتی به اتمام برساند.
چرا انجام درست مراقبت های بعد از تعویض مفصل زانو حیاتی است؟
دوران بعد از تعویض مفصل زانو، همانقدر که به کار و مهارت جراح بستگی دارد، به شیوه مراقبت کردن شما نیز گره خورده است. مراقبت دقیق و مرحله به مرحله کمک میکند درد سریعتر کنترل شود، تورم زودتر فروکش کند و دامنه حرکتی مفصل به شکل درست و ایمنی برگردد. اگر این مسیر با نظم و پایبندی طی شود، احتمال عوارضی مانند عفونت، خشکی مفصل، لخته خون یا تأخیر در بازتوانی به طور چشمگیری کم خواهد شد.
مراقبت درست به بدن فرصت میدهد که راه رفتن و حرکت درست و اصولی را یاد بگیرد، عضلات اطراف زانو فعال و هماهنگ شوند و اعتماد به نفس بیمار برای راه رفتن، نشستن و برخاستن بازگردد. از سوی دیگر، بیتوجهی به توصیه های ساده اما مؤثر خانگی، باعث میشود دردهای شبانه زانو را تحمل کنید، در خم و راست کردن زانو محدودیت داشته باشید و دوره نقاهت شما طولانی شود.
همچنین باید از نشانه های هشدار مانند تب، قرمزی در سطح زیاد، ترشح بدبو از زخم، درد شدید ناگهانی یا درد ساق پا اطلاع داشته باشید؛ مشاهده این علائم یعنی باید فورا با پزشک خود تماس بگیرید. تجربه بالینی نشان میدهد بیمارانی که از همان ابتدا برنامهای روشن برای گذاشتن کمپرس یخ، بالا نگه داشتن پا، مصرف منظم داروها و انجام تمرینهای ساده دارند، هم کیفیت زندگی بهتری تجربه میکنند و هم سریعتر به فعالیت های روزمره بازمیگردند.
هدف ما هم از نوشتن این راهنما این است که مسیر مراقبت برای شما شفاف سازی کند و روشهای قابل اجرا و ایمن را نشان دهد.
مراقبت های بعد از تعویض مفصل زانو در بیمارستان
در بیمارستان، پزشک از همان ساعات نخست بعد از عمل، بر سه محور تمرکز میکند: کنترل درد، کاهش تورم و آغاز حرکت ایمن.
همچنین مسکنها طبق نسخه تجویز میشوند تا شما بتوانید بدون احساس فشار و درد اضافه، تمرین های اولیه را شروع کنید. استفاده کوتاه مدت و منظم از کمپرس یخ با محافظ پارچهای به کاهش التهاب کمک میکند و بالا نگه داشتن زانو، کمک میکند خون و لنف بازگشت آسانتری داشته باشند.
در مرحله بعدی پرستار، وضعیت پانسمان را بررسی میکند تا زخم خشک و تمیز بماند و زمان مناسب تعویض پانسمان یا حمام را به شما اعلام میکند. فیزیوتراپیست هم باید نحوه جابهجایی در تخت، نشستن و برخاستن اصولی و راه رفتن با واکر یا عصا را آموزش دهد.
همچنین، تکنیک های ساده تنفسی برای پیشگیری از عوارض ریوی آموزش داده میشود و روش صحیح قرارگیری بالش برای کمک به صاف شدن زانو را هم به بمیار توضیح میدهند.
پیش از ترخیص هم، تیم درمان برنامه دارویی، زمان ویزیت بعدی برای پیگیری وضعیت، علائم هشدار دهنده و نکات ایمنی در منزل را مرور میکند تا شما با اطمینان و برنامه به خانه بروید. مراقبتهایی که در بیمارستان انجام دادید، تازه مرحله اول است و مراقبتهای اصلی از داخل خانه آغاز میشوند.
بیشتر بخوانید: بهترین جراح زانو در تهران کیست؟ معرفی دکتر ارژنگ
مراقبت های بعد از تعویض مفصل زانو در خانه
وقتی که از بیمارستان مرخص شدید و به خانه رفتید، تازه بخش اصلی کارهای شما شروع شده و باید صفر تا صد مراقبتها را خودتان و یا به کمک یکی از اعضای خانواده انجام دهید تا دوران نقاهت زودتر سپری شود.
1. مراقبت های بعد از 24 ساعت تا 72 ساعت اول
سه روز نخست در خانه، روزهایی طلایی برای کنترل التهاب و پیشگیری از خشکی مفصل است. بهتر است طبق آموزش های داده شده در بیمارستان، به صورت زمان بندی شده از کمپرس یخ استفاده کنید و پای خود را کمی بالاتر از سطح قلب قرار بدهید.
همچنین برای روزهای اول راه رفتنهای بسیار کوتاه و ایمن در منزل را انجام دهید، در کنار استراحت های منظم، به گردش خون کمک میکند و خطر لخته شدن خون را کاهش میدهد. تمرین های ساده مانند پمپاژ مچ پا و انقباض ایزومتریک عضله چهارسر ران چند بار در روز انجام میشود تا عضلات اطراف زانو فعال بمانند و مفصل در مسیر صحیح حرکت کند.
داروهای مسکن و در صورت تجویز، داروهای ضدانعقاد خون باید دقیق و سر وقت مصرف شوند. خواب کافی، نوشیدن آب به میزان مناسب و تغذیه غنی از پروتئین، کمک میکنند تا بافتها سریعتر ترمیم شوند. در این مرحله اگر تب، قرمزی، ترشح غیرطبیعی یا درد غیرمعمول مشاهده شد، باید بیدرنگ با پزشک تماس گرفته شود.
2. مراقبت های هفته اول و دوم
در پایان هفته اول و طول هفته دوم، هدف این است که تورم کم شود و دامنه حرکت زانو بهتر شود. فیزیوتراپی طبق تجویز پزشک آغاز میشود و ادامه پیدا میکند و تمرینها در خانه به صورت منظم تکرار میشوند. خم و راست کردن زانو باید آهسته، کنترل شده و بدون فشار ناگهانی باشد و تمرین در صورتی ادامه پیدا کند که پزشک صلاح بداند و درد زیادی در زانو ایجاد نشود.
راه رفتن با واکر یا عصا امنیت بیشتری ایجاد میکند و با داشتن تمرکز بر الگوی صحیح قدم برداشتن، از لنگیدن جلوگیری خواهد شد. وضعیت مناسب در هنگام نشستن و خوابیدن، استفاده از صندلی با ارتفاع کافی و پرهیز از خم زیاد زانو از اصول ثابت این مرحله است.
اگر وضعیت زخم مناسب باشد، پزشک اجازه بدهد و پانسمان ضد آب باشد میتوان حمام کرد اما تماس مستقیم آب داغ با زخم یا ماساژ محل عمل هنوز زود است.
3. مراقبت های هفته سوم و چهارم
در هفته های سوم و چهارم، تمرکز بر تقویت عضلات و بالا بردن آستانه تحمل هنگام انجام فعالیت است. تمرین های تقویتی سبک زیر نظر فیزیوتراپیست باعث میشود عضلات اطراف زانو هماهنگتر کار کنند و کنترل مفصل افزایش یابد. اگر روند کاهش درد و تورم پایدار باشد، میتوان مدت زمان راه رفتن را اندکی بیشتر کرد اما کیفیت حرکت همچنان خیلی مهم است.
تعادل زانو هنگام حرکت به مرور تمرین های ساده بهتر میشود تا هنگام چرخش، توقف ناگهانی یا بالا و پایین رفتن از پلهها احساس ثبات بیشتری داشته باشید. در این زمان، ممکن است سوال شود که آیا میتوانم رانندگی کنم یا نه؟ پاسخ پزشکان این است که:
“اگر روی زانوی خودتان کنترل کافی دارید و دیگر از مسکنهای قوی استفده نمیکنید، باید پزشک را در جریان بگذارید و با مشورت ایشان تصمیم بگیرید.”
4. نکات مراقبتی در ماه های بعد
پس از پایان ماه اول، هدف این است که استقامت زانو را بیشتر کند و روند حرکت روزمره را بازگرداند. دوچرخه ثابت، کشش های کنترل شده و تقویت های پیشرونده با نظر تیم درمان اضافه میشود تا شما با خستگی کمتری روز را بگذرانید. بسیاری از بیماران اینگونه میگویند که در این دوران خواب شبانه بهتر شده و درد های باقیمانده کاهش یافته است.
با این حال، تمرینها منظم انجام میشود تا حرکتی زانو به ثبات برسد و از بازگشت خشکی جلوگیری شود. بازگشت به کار در مشاغل اداری معمولا زودتر و به صورت کم کم ممکن است اما در مشاغل سنگین، زمان بیشتری لازم است تا مفصل جدید به فشارهای روزانه عادت کند.
هر گونه شروع ورزش جدید یا افزایش شدت تمرین باید با هماهنگی پزشک انجام شود. پیگیری های دورهای با دکتر رامین ارژنگ فرصت خوبی است تا میزان پیشرفت خود را بدانید و خطاهای احتمالی را اصلاح کنید و توانبخشی را ادامه دهید.
از زخم بعد از تعویض مفصل زانو چگونه نگهداری کنیم؟
نگهداری صحیح از زخم، باعث میشود عفونت و اسکار نامطلوب به وجود نیاید. زخم باید خشک و تمیز بماند و تعویض پانسمان طبق آموزشی که پزشک داده، انجام شود. اگر پانسمان ضدآب تجویز شده است، حمام کردن طبق یک سری شرایط بیخطر میتواند انجام شود اما به هیچ عنوان نباید زخم زانو با آب و شوینده تماس مستقیم داشته باشد.
همچنین دستکاری بخیه یا برچسب های پوستی پیش از موعد ممنوع است زیرا روند ترمیم را مختل و احتمال عفونت را بالا میبرد. قرمز شدن، داغ شدن سطح پوست اطراف زخم، ترشح بدبو یا تب، نشانه هشدار است و نیاز به تماس فوری با پزشک دارد.
پس از بسته شدن کامل زخم و با اجازه پزشک، میتوان برنامه مراقبت از اسکار را آغاز کرد و در مورد کرم های مناسب و ترمیم کننده مشورت نمود. رعایت بهداشت دستها هنگام تعویض پانسمان و پرهیز از فشار مستقیم روی محل عمل، دو اصل ساده اما بسیار مؤثر هستند.
فیزیوتراپی را از کی شروع کنیم؟
برای مراقبت های بعد از تعویض مفصل زانو، فیزیوتراپی معمولا از روزهای اول با تمرین های خیلی سبک شروع میشود و بعد با نظر فیزیوتراپیست سنگینتر میشود. اوایل شروع شدن فیزیوتراپی، هدف کم کردن درد و ورم و جلوگیری از خشک شدن مفصل است و بعد تمرین های تقویتی و افزایش دامنه حرکتی اضافه میشود.
باید در انجام تمرین های خانگی خیلی منظم باشید چون خیلی مهم است و اگر وقفه طولانی بندازید، روند بهبودی کند میشود. اگر هنگام تمرین درد تیز یا ورم غیرعادی شد، باید شدت حرکات کم شود و با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت شود.
بیشتر بخوانید: فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو چگونه انجام میشود؟
⭕اشتباهات رایج بعد از تعویض مفصل زانو
- زود شروع کردن فعالیت های پرفشار یا خم شدن زیاد زانو بدون اجازه پزشک
- نادیده گرفتن تب، قرمزی منتشر یا ترشح بدبو و به تعویق انداختن تماس با پزشک
- قطع خودسرانه مسکنها یا داروهای ضدانعقاد و مصرف نامنظم داروها
- بی توجهی به یخگذاری دورهای و بالا نگه داشتن پا در روزهای اول
- رها کردن تمرین های خانگی یا ایجاد وقفه طولانی در جلسات فیزیوتراپی
- خیس کردن زخم یا دستکاری پانسمان قبل از زمان مجاز
- راه رفتن بدون وسیله کمکی زمانی که تعادل و قدرت کافی هنوز به دست نیامده است
- تغذیه ناکافی و کم اهمیت شمردن آبرسانی و پروتئین در دوره ترمیم
کار هایی که بعد از تعویض مفصل زانو ممنوع هستند!
- نشستن چهارزانو یا دو زانو و قرار دادن مفصل در زاویه های بسیار خم تا زمان مجاز شدن
- بلند کردن اجسام سنگین، دویدن، پریدن و ورزش های تماسی پیش از تایید پزشک
- رانندگی بدون کنترل کافی بر زانو یا در حالی که هنوز از مسکن های قوی استفاده میشود
- نگه داشتن بالش زیر زانو برای مدت طولانی که مانع صاف شدن کامل مفصل میشود
- استفاده از صندلی های بسیار کوتاه یا توالتهای کم ارتفاع که فشار نامناسب ایجاد میکند
- شروع ناگهانی برنامه های ورزشی جدید یا افزایش شدید شدت تمرین بدون هماهنگی با پزشک و فیزیوتراپیست
تماس و مشاوره با دکتر ارژنگ
برای اینکه درباره شرایط خود و روند بهبودیتان یا حتی جراحی زانو با یک پزشک مطمئن مشورت کنید، ما به شما دکتر ارژنگ را پیشنهاد میکنیم که فلوشیپ جراحی زانو هستند و بر روند بهبودی هزاران بیمار بعد از جراحی زانو نظارت داشته اند:
