فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو، همان پلی است که بیمار را از اتاق عمل به زندگی عادی و بدون درد بازمیگرداند. شاید تصور کنید که با پایان جراحی روند درمان شما تمام شده و توان زانوی خود را بازیابی کردهاید، اما واقعیت این است که تازه مسیر اصلی بهبودی آغاز میشود. بدون توانبخشی درست، زانوی شما ممکن است دچار خشکی، ضعف عضلانی و حتی دردهای طولانیمدت شود. به همین دلیل متخصصان ارتوپدی و فیزیوتراپی تأکید میکنند که این مرحله را جدی بگیرید.
در ادامه، به زبان ساده توضیح میدهیم که چرا فیزیوتراپی تا این حد برای پزشکان مفید است. با ما در این مقاله از سایت دکتر رامین ارژنگ همراه باشید.
چرا فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو ضروری است؟
زانو یکی از مفاصل اصلی بدن است که در ایستادن، راه رفتن، بالا رفتن از پله و حتی فعالیت های ساده روزمره مانند نشستن و برخاستن نقش دارد. بعد از جراحی، عضلات اطراف زانو ضعیف میشوند و زانو به صورت محدودتری میتواند حرکت کند. اگر بیمار بعد از عمل به حال خود رها شود و در مفصل زانویش حرکت ایجاد نکند، خطر ایجاد مشکلات زیر برایش به وجود میآید:
- خشکی مفصل و محدود شدن حرکت
- ضعف شدید عضلات ران و ساق
- تورم و درد طولانی مدت
- احتمال ایجاد لخته خون در پا
- تاخیر در بازگشت به راه رفتن طبیعی
به همین دلیل است که فیزیوتراپی لازم است و انجام درست و به موقع آن میتواند جلوی این مشکلات را بگیرد. با تمرین های هدفمند، جریان خون افزایش پیدا میکند، عضلات به تدریج قدرت خود را دوباره پیدا میکنند و زانو برای انجام حرکات طبیعی آماده میشود.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از جراحی زانو چیست؟
چه زمانی باید فیزیوتراپی بعد از عمل زانو را شروع کرد؟
یکی از سوالات پرتکرار بیماران این است که «چه مدت بعد از عمل باید فیزیوتراپی را شروع کنم؟». پاسخ به این سوال بستگی به این دارد که سلامت بیمار در چه وضعیتی باشد و پزشک چه نوع جراحیای برای وی انجام داده باشد. اما با همه اینها روال کلی این موضوع به صورت زیر است:
- روزهای اول پس از عمل: پزشک ممکن است حرکات بسیار ساده مانند خم و راست کردن آرام زانو یا بالا آوردن پا در حالت درازکش را توصیه کند. این تمرینها بسیار سبک هستند و با هدف جلوگیری از لخته خون و حفظ حرکت مفصل آغاز میشوند.
- هفته اول: در این زمان، معمولاً جلسات فیزیوتراپی حرفهای با کمک متخصص آغاز میشود. در این مرحله، فیزیوتراپیستها بیشتر بر این موضوع تمرکز دارند که تورم زانو کم شود و حرکت زانو هم محدودیتی نداشته باشد.
- ماه اول: این مرحله، مرحله ایست که در آن بیمار به تدریج قادر خواهد بود بدون کمک یا با استفاده از عصا راه برود. همچنین پزشک تمرین های تقویتی برای عضلات ران و ساق را هم آغاز میکند.
بنابراین، شروع فیزیوتراپی باید خیلی زود پس از جراحی و تحت نظر پزشک معالج و تیم فیزیوتراپی باشد. اگر در آغاز توانبخشی و زمان آن تاخیری ایجاد شود، باعث میشود روند بهبودی را کند شود و درد و خشکی زانو افزایش یابد.
بیشتر بخوانید: تعویض مفصل یا آرتروپلاستی یعنی چه؟
مراحل فیزیوتراپی زانو بعد از جراحی
فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو معمولا به چند مرحله تقسیم میشود:
مرحله اول: روز های ابتدایی (تمرکز بر کنترل درد و کاهش تورم)
- استفاده از کمپرس سرد برای کاهش التهاب
- انجام حرکات پمپاژ مچ پا برای جلوگیری از لخته شدن خون
- آموزش روش صحیح بلند شدن از تخت و راه رفتن کوتاه با واکر یا عصا
مرحله دوم: هفته های اول (بازیابی حرکت و قدرت عضلات)
- خم و راست کردن زانو با کمک فیزیوتراپیست
- تقویت عضلات چهارسر ران با تمرین های ایزومتریک
- تمرین های سبک راه رفتن و تحمل وزن
مرحله سوم: ماه های بعدی (بازگشت به فعالیتهای عادی)
- افزایش تدریجی دامنه حرکتی زانو
- تمرینهای تعادلی و استقامتی
- آموزش صحیح بالا و پایین رفتن از پلهها
- آماده سازی برای بازگشت به رانندگی یا کار روزمره
این روند ممکن است بسته به شرایط بیمار و توصیه پزشک بین ۶ هفته تا ۳ ماه طول بکشد.
فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو چه مزایایی میتواند داشته باشد؟
- کاهش درد و تورم با تکنیک های تخصصی و تمرین های کنترل شده
- جلوگیری از خشکی و افزایش دامنه حرکتی مفصل زانو
- تقویت عضلات اطراف زانو برای حمایت بهتر از مفصل
- کاهش احتمال عوارضی مثل لخته خون
- بهبود تعادل و بازگشت سریعتر به راه رفتن طبیعی
- افزایش اعتماد به نفس بیمار برای انجام فعالیت های روزمره
تمرین های رایج فیزیوتراپی بعد از جراحی
برخی از تمرین هایی که معمولاً در برنامه توانبخشی بیماران قرار میگیرند، عبارتاند از:
- انقباض عضلات ران (Quadriceps Set): بیمار در حالت درازکش، زانو را صاف نگه میدارد و عضلات ران را به مدت چند ثانیه منقبض میکند.
- بالا آوردن پا در حالت درازکش: به تقویت عضلات ران و لگن کمک میکند.
- خم و راست کردن تدریجی زانو روی تخت: این کار از تمرینات سبکی است که برای افزایش دامنه حرکتی زانو موثر میباشد.
- تمرینهای تعادلی ایستاده: این تمرینات ابتدا با کمک واکر و سپس به تنهایی باید انجام شوند.
البته باید بدانید که این تمرینها تحت نظر فیزیوتراپیست و بر اساس شرایط هر بیمار انجام میشوند.
چه مدت بعد از عمل لازم است فیزیوتراپی انجام دهیم؟
مدت زمان دقیق فیزیوتراپی بعد جراحی زانو برای هر بیمار متفاوت است. به طور متوسط، اکثر بیماران به ۶ تا ۱۲ هفته فیزیوتراپی منظم نیاز دارند. عواملی مانند سن، وزن، میزان فعالیت بدنی پیش از عمل، وجود بیماری های زمینهای و حتی میزان همکاری بیمار در انجام تمرینها، بر سرعت بهبودی اثرگذار هستند.
بیمارانی که با پشتکار تمرینها را انجام میدهند، معمولاً پس از سه ماه میتوانند بدون مشکل راه بروند و فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند. با این حال، برخی بیماران برای بازگشت کامل به ورزش یا فعالیتهای سنگینتر ممکن است به چند ماه توانبخشی بیشتر نیاز داشته باشند. تشخیص مدت زمان اضافهتر برای توانبخشی به تشخیص جراح و فیزیوتراپیست بستگی دارد.
آیا فیزیوتراپی بعد از عمل زانو درد دارد؟
معمولاً فیزیوتراپی بعد از جراحی مفصل زانو کمی ناراحتی یا درد خفیف ایجاد میکند اما این درد موقتی است و نشانه تغییر وضعیت بیمار به بهبودی میباشد. با انجام درست تمرینها و تحت نظر فیزیوتراپیست، شدت درد به مرور کاهش یافته و حرکت زانو راحتتر میشود.
دریافت مشاوره آنلاین با دکتر رامین ارژنگ 📲
بایدها و نبایدها در طول دوره توانبخشی
دوران فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو، یکی از حساس ترین دوره های زندگی هر بیمار است. رعایت برخی نکات روی سرعت روند بهبود تاثیر دارد و اجازه نمیدهد عوارض خاصی اتفاق بیوفتد.
بایدها
- تمرینهای توصیهشده را بهطور منظم انجام دهید. تداوم در حرکات ساده روزانه تأثیر زیادی در بهبود دارد.
- از وسایل کمکی مانند عصا یا واکر استفاده کنید. تا زمانی که پزشک اجازه نداده، بدون کمک راه نروید.
- کمپرس سرد را فراموش نکنید. استفاده از یخ چند بار در روز به کاهش تورم و درد کمک میکند.
- دارو های تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید. این داروها معمولاً شامل مسکنها و گاهی داروهای رقیقکننده خون هستند.
نبایدها
- نشستن طولانی مدت روی صندلی یا تخت میتواند باعث خشکی مفصل و لخته خون شود.
- انجام حرکات سنگین یا ناگهانی بدون هماهنگی با پزشک خطر آسیب به مفصل جدید را بالا میبرد.
- بالا رفتن از پلهها بیش از حد نیاز در هفتههای ابتدایی توصیه نمیشود.
- رانندگی زودهنگام ممکن است خطرناک باشد؛ بهتر است پس از اجازه پزشک شروع شود.
مراقبت های سادهای که میتوان در خانه انجام داد
علاوه بر جلسات فیزیوتراپی، برخی نکات ساده در خانه میتواند به روند بهبودی سرعت دهد:
- تغذیه مناسب: مصرف مواد غذایی سرشار از پروتئین (مانند گوشت سفید، تخم مرغ و حبوبات) و ویتامین C و D برای بازسازی بافتها خوب و ضروری است.
- کنترل وزن: کاهش وزن فشار روی زانو را کم کرده و ماندگاری مفصل مصنوعی را افزایش میدهد.
- محیط امن در خانه: حذف موانع مانند فرشهای لیز یا سیمهای برق از زمین، استفاده از صندلیهای دستهدار برای راحتتر نشستن و بلند شدن هم اقدامات کمک کنندهای خواهند بود.
- بالا نگه داشتن پا: در زمان استراحت، قرار دادن پا کمی بالاتر از سطح قلب باعث کاهش تورم میشود.
اگر فیزیوتراپی بعد عمل را انجام ندهیم، چه میشود؟
اگر فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو انجام نشود، زانو ممکن است دچار خشکی، ضعف عضلات و درد طولانی مدت شود و بازگشت به فعالیت های روزمره با مشکل مواجه شود. انجام فیزیوتراپی، کلید بازگشت سریع و موفق به زندگی عادی است.
تجربه بیماران و توصیه های دکتر رامین ارژنگ
بسیاری از بیماران دکتر رامین ارژنگ گزارش کردهاند که پس از جراحی زانو، با پیگیری منظم جلسات فیزیوتراپی توانستهاند در مدت کوتاهی به زندگی روزمره بازگردند.
دکتر ارژنگ به بیماران خود توصیه میکند:
«فیزیوتراپی نه تنها بخشی از درمان بعد از عمل است، بلکه مهمترین عامل برای رسیدن به نتیجه مطلوب محسوب میشود. بیمارانی که تمرینها را جدی میگیرند، معمولاً در مدت کوتاهتری بدون درد راه میروند و کیفیت زندگیشان به طور چشمگیری بهتر میشود.»
این توصیه نشان میدهد که همکاری فعال بیمار با پزشک و تیم فیزیوتراپی، کلید اصلی موفقیت درمان است.
سوالات متداول درباره فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو
بله، بسیاری از تمرینهای ساده را میتوان در خانه انجام داد، اما باید ابتدا توسط فیزیوتراپیست آموزش داده شوند.
معمولاً بین ۶ تا ۸ هفته بعد از جراحی و زمانی که خم کردن زانو و کنترل پدالها بدون مشکل باشد.
بله، فعالیتهایی مانند پیادهروی، شنا و دوچرخهسواری معمولاً پس از ۳ تا ۶ ماه مجاز هستند، اما ورزشهای پرفشار توصیه نمیشوند.
اغلب بیماران به مدت ۳ تا ۶ هفته از عصا یا واکر استفاده میکنند و سپس به تدریج بدون آن راه میروند.
بله، بیماران مسنتر یا با وزن بالاتر معمولاً به زمان بیشتری برای توانبخشی نیاز دارند.
با شروع به موقع فیزیوتراپی، انجام منظم تمرینها و پرهیز از نشستن طولانیمدت، شما دچار خشکی مفصل نخواهید شد.
